Home > Activiteiten > Jubileum > Jubileum wandeling van de maand april: Haarsteegse Wiel


16-04-2012
Jubileum wandeling van de maand april: Haarsteegse Wiel
Ontstaan en ligging
De Haarsteegse Wiel is de grootste wiel (doorbraakkolk) van Nederland. De Haarsteegse Wiel, ook wel Grote Wiel genoemd, ontstond na meerdere dijkdoorbraken.
Op 2 februari 1610 ontstond het zuidelijke deel van de Haarsteegse Wiel. De noord-oostelijke wind stuwde het water achter de dijk op, waarna deze doorbrak. De overstroming vormde een wiel van 10 meter diep en daarmee ontstond het zuidelijke bekken van het Haarsteegse wiel.
Hierna ging men de dijk verhogen, met als resultaat dat het Maaswater hoger tegen de dijk kwam te staan. Dat had fatale gevolgen. Het water sloeg op 24 december 1740 een gat van niet minder dan 240 meter in de Hoge Maasdijk. Dat ging met zoveel kracht gepaard, dat het noordelijke gedeelte met een huidige diepte van 19 meter ontstond.
De eerste twee dijkdoorbraken vormden het wiel grotendeels. Latere doorbraken vonden plaats nabij de Inlaagdijk in 1795 en 1799. De laatste leidde tot de grootste ramp uit de Haarsteegse historie, toen een grote ijsschots volkomen onverwacht een stuk van de dijkkruin weggedrukte. De doorbraak kwam als een verassing waardoor vele inwoners verdronken en een groot aantal gebouwen werd verwoest, waaronder de de kerk.

Anno 2012
Het gebied is eigendom van de gemeente Heusden, die het ook beheert. Het is nu 40 hectare groot, waarvan 19 hectare water. Door afzetting van meters slib op de bodem, is de diepte nu nog ongeveer 10 en 19 meter. Dat is bijzonder diep voor een wiel in Nederland.
Het hele gebied rond de wiel is door de lage ligging vrij vochtig. Vooral in de bospercelen rond het wiel liggen veel ondiepe ontwateringsgreppels, de zogenaamde rabatten.
Ten westen van het wiel liggen nog onderdelen van het vroegere slagenlandschap. Aan de loop van de percelen is te zien dat het slagenlandschap al aanwezig was vóór de vorming van de wiel. Zij lopen als het ware de wiel aan de ene kant in en aan de andere kant weer uit.
Vogelsoorten die er voorkomen zijn bijvoorbeeld de roerdomp?, ijsvogel, visarend, slechtvalk, bruine kiekendief, wilde eend en kleine zwaan. De havik? broedt er ook. In de winter gebruiken trekvogels het gebied als rustgebied. Met name de smient, pijlstaart en veel verschillende eendensoorten kun je er dan vaak zien.
Verder komen de egel en verschillende vleermuissoorten er voor. En de plantensoorten zwanebloem en grote kaardebol. Ook vinden we er zeer oude knotwilgen en enkele zwarte populieren.
In het water komen de zeldzame kleine modderkruiper, het bermpje en verschillende kikker- en salamandersoorten voor. Ook vind je er de Noordse waterlelie en het doorgroeid fonteinkruid.
Veel van die dier- en plantensoorten hebben een beschermde status in de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn en de Nederlandse Flora- en faunawet. De Provincie wees het gebied om dit alles aan als ‘natte natuurparel’. Daarnaast is het onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur van Nederland.

In de omgeving van het Wiel vinden we nog twee interessante punten: De Oude Haven van Haarsteeg en Vesting Hedikhuizen.
Een oude meander van de Maas, genaamd de Hedikuizense Maas wasvroeger de aansluiting op de haven van Haarsteeg. Deze haven die werd aangelegd in 1773 is tot 1904 in gebruik geweest en is in 1937 gedempt. Dit omdat er geen schepen meer konden komen. Door de aanleg van de Bergsche Maas kwam de sluisdrempel te laag te liggen. Om over een permanente waterinlaat te beschikken, bouwde men ten noord-westen van de Wiel in 1862-1863 een inundatiesluis. Men wierp ter verdediging van de sluis een fort op. Dit fort bestaat uit versterkte legeringsgebouwen, een aarden wal en een natte gracht. Het vormde een onderdeel van de Zuider Waterlinie en werd gebruikt om de inundatiesluis te beschermen. De sluis maakte het mogelijk op een gecontroleerde manier water vanuit de Maas binnendijks te laten stromen, waardoor een groot gebied onder water kon worden gezet om de vesting Heusden te beschermen tegen een aanval.
Wil je zelf ook bijdragen aan het in stand houden en verbeteren van de natuur in onze gemeente? Meld je dan aan als lid van de Natuur- en Milieuvereniging gemeente Heusden.

klik hier voor foto's

© Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden 2010-2018
Vogelgeluid