Home > Communicatie > Artikelen C. van der Meijden > Het eiland van Heusden


26-02-2009
Het eiland van Heusden
In verband met de te verwachten aanpassingen van het UITWERKINGSPLAN WAALBOSS voor de ruimtelijke ontwikkelingen binnen het Eiland van Heusden (het gebied tussen de Zeedijk en de Voordijk en de A59 en de dorpen Elshout en Haarsteeg) hierbij een KLEINE INVENTARISATIE VAN DE LANDSCHAPPELIJKE -EN CULTUURHISTORISCHE WAARDEN VAN HET GEBIED en het STREEFBEELD , dat wij steeds hebben nagestreefd.

Een veenontginningsgebied
Het gebied tussen de A59 en de dorpen Elshout en Haarsteeg is van oorsprong een moeras- en veenontginningsgebied, dat al eeuwenlang in agrarisch gebruik is.
De afgelopen veertig jaar heeft men er zich vooral op de tuinbouw toegelegd, waarvoor de grond zeer geschikt is.

Het is een nog steeds vrij landelijk ingericht gebied, waar de strokenverkaveling, restanten van het vroegere slagenlandschap van de Langstraat, nog op verschillende plaatsen terug te vinden is. De lintbebouwing van de dorpen Elshout en Haarsteeg is kenmerkend voor dorpen ontstaan op voormalige achterkades van veenontginningen.
Het slagenlandschap eromheen bepaalt daarom mede de eigenheid en de kwaliteit van deze dorpen.
Midden in het gebied ligt de ABDIJ MARIENKROON voortgekomen uit het kasteel van Onsenoort, dat reeds wordt vermeld in 1244. Het vormt een cultuurhistorisch waardevol monument in dit landschap. Aan de westzijde van de abdij ligt nog een stukje van de oude Abdijlaan die over het Hoog naar Nieuwkuijk liep, omzoomd door vooral beukenbomen.

Ook het mooie Beukenbos dat vroeger toebehoorde aan de graven d′Oultremont is nog een waardevol element in het gebied. Het gehucht DE Bosschen met zijn nog kleinschalige structuur, een coulisselandschapje met nog wat eikenbos en een heel mooie rij eikenbomen langs het oude fietspad met daarachter in de verte een oude eikenwal, begroeid met inmiddels mooie eikenbomen, vormt nog een fraai geheel in het landschap.

Vanuit de Bosschen heeft men nog uitzicht op het oude kloosterterrein van het middeleeuwse klooster MARIENDONK in Elshout bij de Mariendonkstraat. Dit terrein staat aangegeven op de CHW (Cultuurhistorische Waardenkaart). De dorpsstraat WOLFSHOEK en de SCHEIDINGSSTRAAT (de vroegere scheiding tussen Drunen en Oud-Heusden) zijn oude en markante wegen in het gebied.

De oude Zeedijk in Drunen/Elshout die na de Sint Elisabethsvloed (1421-22) werd versterkt moest het achterliggende gebied, dat na de vloed overeind gebleven was, tegen het water beschermen.
Voor deze dijk is in 2005 een mooi herstelplan gemaakt “Elshoutse Zeedijk - Stilte na de storm” dat hopelijk nog eens wordt uitgevoerd.
Aanleiding tot dit onderzoek was het voornemen van de gemeente Heusden “de Zeedijk tussen Doeveren en Drunen te beschermen, te onderhouden en voorzichtig te ontwikkelingen.”

Vanaf de Zeedijk/Naulandseweg heeft men nog een prachtig uitzicht op de oude 19e eeuwse MOLEN van Drunen die hopelijk in de toekomst weer eens wentelende wieken krijgt.
Verder valt op de markante doorkijk vanaf de Mayweg op het dorpslint van Elshout met de uitbouw van de kerk en het kerkhof. Dit uitzicht is door de nieuwbouw bij de Theodoor Rijkenstraat in het nauw gekomen. Door verdere, geplande nieuwbouw ten zuiden van de kerk dreigt dit schitterende uitzicht op Elshout definitief verloren te gaan.

Er is verder nog op een bepaalde plek van de Naulandseweg een heel mooi doorzicht vanaf deze weg op het dorpslint van Elshout en verder door naar de Hooibroeken. Laat men er zuinig op zijn! Ook ten oosten van het Bos van d′Oultremont heeft men nog een weids uitzicht over het oude slagenlandschap van het Herptsche Veld tot aan Heusden toe.
Verder zijn er nog enkele zeer specifieke doorzichten, o.a. vanaf de Onsenoortse Loop bij de Abdij vanaf de Tuinbouwweg via de Haarsteegse Straat richting Haarsteegse Wiel.
Hier is ook nog de mogelijkheid een wandelpad vanaf abdij Marienkroon richting de Haarsteegse Wiel te realiseren.

Doorzichten vanaf de Tuinbouwweg, maar ook vanuit de dorpslinten zijn belangrijk om de waardevolheid van de linten in stand te houden. Ook op de CHW wordt verwezen naar deze DOORZICHTEN.

Titus Drijkoningen, Hans Meulenbeld en ik zijn nog eens samen over de Tuinbouwweg door het gebied gereden om te kijken waar nog mooie doorzichten waren die beslist behouden zouden moeten blijven. Ik vertegenwoordigde toen onze vereniging bij de bijeenkomsten i.v.m. het UITVOERINGSPLAN HERSTRUCTURERING TUINBOUW HEUSDEN (2003). Het realiseren van dit plan betekende, volgens het toenmalige bestuur van dit plan, keuzes maken. En wel de keuze voor gezamenlijkheid in plaats van individueel optrekken; de keuze voor planologische ruimte om de ontwikkelingen mogelijk te maken; de keuze voor duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
De medewerking van alle tuinders in het gebied werd gevraagd.

Men schrijft in het uitvoeringsplan: “De tuinbouw in Heusden staat op een kruispunt. De ene weg leidt tot het uiteindelijk verdwijnen van de sector uit de gemeente Heusden. Groeiende bedrijven zullen op termijn dan elders hun ontwikkelingen moeten voortzetten. De andere weg is naar een bedrijfseconomisch gezonde, maatschappelijk aanvaarde en duurzame economische sector in Heusden. Dit is niet gemakkelijkste weg. Het is een weg die inspanningen vergt en die mede geplaveid zal moeten worden door andere belanghebbenden.” De wensinventarisatie was dat in 2010 een bruto-oppervlak noodzakelijk zou zijn van 227 ha. voor de glastuinbouw en 213 ha. voor de vollegrondstuinbouw.
Al in 2003 werden een aantal ondernemers belemmerd in hun ontwikkeling. In het plan werd ook opgenomen: “Met de inpassing is ook rekening gehouden met doorzichten door de gebieden en doorzichten richting de bebouwingslinten. Hierbij is zo veel mogelijk rekening gehouden met de streefbeeldvisie die de Natuur- en Milieuvereniging van de gemeente Heusden heeft opgesteld.”
Wij hebben toen gepleit voor een goede landschappelijke inpassing en naar voren gebracht, dat we het zouden betreuren als alle vollegrondstuinbouw uit het gebied zou verdwijnen.
Immers afwisseling tussen glastuinbouw en vollegrondstuinbouw zou kunnen zorgen voor de gewenste openingen en zichtlijnen.

Het gebied ten zuiden van de Tuinbouwweg vanaf de Abt van Engelenlaan tot aan de Priemsteeg zou als agrarisch gebied behouden moeten blijven.
Ook al omdat de Gemeente inmiddels ruimte claimde voor het Hoog I en II. Ook het oostelijke gebied tussen de Mommersteeg en de Voordijk zou ter beschikking moeten blijven van de tuinbouw.
Dit reconstructieplan is, zover ik weet, vastgelopen en nu zal waarschijnlijk het boven geschetste alternatief: de groeiende en steeds groter wordende, geindustrialiseerde bedrijven zullen elders hun bedrijvigheid moeten voortzetten!
Het gebied is daar, wat mij betreft, te klein voor. Bovendien blijkt wel uit het feit, dat een groot bedrijf uit het Westland zich aan de Naulandseweg heeft gevestigd, dat er voor een dergelijke grootschaligheid niet veel belangstelling bestaat bij de huidige, Heusdense tuinders.

Het gebied lijkt mij meer geschikt voor kleinschalige, regionaal georiënteerde, wat mij betreft, biologische tuinders die zich ook bezig houden met het groenbeheer van het gebied.
Dus een glastuinbouw met toegevoegde waarden d.w.z. een glastuinbouw die rekening houdt met het landschap, de natuur en de cultuurhistorie van het gebied.

Het is immers steeds de bedoeling geweest in de plannen van Waalboss, dat de landschappelijke en cultuurhistorische waarden leidend zouden moeten blijven bij de invulling van het gebied. We liggen wel in een stedelijke zone, maar dat betekent niet dat het karakteristieke Eiland van Heusden helemaal moet verstedelijken.
Ik ben ervan overtuigd dat de bewoners van Heusden graag een landelijk gebied in de stedelijke zone Waalboss willen blijven. Dus in een echte GROENE GEMEENTE willen wonen.

In het oostelijke gedeelte van het gebied (Hongerenburchtweg) dat van oorsprong oost-west-georiënteerd was, zijn zichtlijnen vanaf de Voordijk van belang.
Langs de Voordijk (evenals langs de Zeedijk) moet een grote strook groen aanwezig blijven. Hier bevinden zich nog de restanten van de vroegere HONGERENBURG (tussen de Hongerenburgweg en de Tuinbouwweg ).

Albrecht van Beieren, graaf van Holland, beleende op 4 juli 1375 Godevaert Bomer met vier morgen land “metter woninghe daerop staande, leggende in de ambacht van Vlijmen.” Een belangrijk historisch monument van Vlijmen dat zichtbaar gemaakt zou moeten worden voor het publiek (toerisme).
Vanzelfsprekend moet er een duidelijke, groene afscheiding blijven tussen Haarsteeg en Vlijmen. De dorpen moeten hun eigenheid kunnen behouden en geen aaneengeloten rode massa worden!

Het reeds eerder vermelde gebied rondom de abdij en tussen de abdij en de sportvelden van Haarsteeg aan de zuidzijde van de Tuinbouwweg zou zeker ook, ondanks de plannen voor het GEERPARK, een groene bestemming moeten blijven behouden om het landelijk karakter van het gebied te bewaren.
Het Geerpark moet, volgens de plannen, een duurzame, groene wijk worden, wat mij betreft, zo dicht mogelijk tegen de Wolput aan. Het is zelfs de bedoeling dat het Geerpark de BIODIVERSITEIT in het gebied in stand zou moeten houden en zelfs bevorderen. Met dit uitzicht voor ogen heb ik destijds, namens onze vereniging, deelgenomen aan de bijeenkomsten hierover. Voor biodiversiteit is nodig dat het gebied verbonden blijft met andere groene gebieden. In dit geval zou dat via de Onsenoortseloop met het gebied van de Haarsteegse Wiel (de modderkruiper) en via Het Hoog met het Landgoed d′Oultremont (de vleermuizen) waargemaakt kunnen worden.
Rondom Mariënkroon (Focolare) zou vooral de patrijs zich thuis moeten kunnen blijven voelen.
Zowel de modderkruipers als de vleermuizen als de patrijzen zijn, tijdens de gesprekken waarbij ik aanwezig ben geweest, aangewezen als beschermde dieren, waarop men zich zou oriënteren i.v.m. de inrichting van het gebied.
Deze bedreigde dieren komen namelijk in dit gebied nog steeds voor. Als deze zich hier kunnen blijven handhaven, kunnen we echt zeggen, dat de nieuwe wijk bijdraagt aan de biodiversiteit.

Wij willen verder graag dat er echt invulling wordt gegeven aan de LANDSCHAPPELIJKE ZONE (die natuurlijk ook als ecologische zone moet kunnen fungeren) bij het Landgoed van d′Oultremont die een verbinding tussen de Drunense Duinen met het Land van Heusden mogelijk maakt. Het is de laatste mogelijkheid om een zuid-noord verbinding in stand te houden, waar alle overgangen van het hoge zandgebied van de duinen afdalend naar het lager gelegen rivierkleigebied van de Maas beleefd kunnen worden.
Wij hopen dan ook dat er ruimte wordt gemaakt voor een groene zone, waardoor wandelaars en fietsers zich van Giersbergen via de Zeeg, de Heide, het Landgoed d′ Oultremont en het Herptsche Veld naar de vestingstad Heusden kunnen begeven! De landschappelijke zone vormt tevens de POORT waardoor alle kernen via het GROENE HART landschappelijk met elkaar verbonden kunnen blijven.

Verder is het van belang, dat de waterlopen en nog bestaande sloten natuurlijk weer een ecologische functie krijgen met hier en daar elzenhagen erlangs om het slagenlandschap weer te versterken. Ook vrije bermen en randen, waar de typische flora en fauna van het gebied weer kansen krijgen en dus ook tuinders die ook weer beheerders van de natuur willen worden (Groene-blauwe diensten!). .
Kortom: wij moeten het belang van de natuur- en cultuurhistorische elementen blijven benadrukken: bescherming van de dijken; aandacht voor de lintbebouwing van Elshout en Haarsteeg; vrij zicht behouden op de kerken; respect voor de zelfstandige ligging van de abdij en ommuring; handhaven van het Beukenbosch van d′ Oultremont en het gehucht de Bosschen; respecteren van het archeologisch belangrijke gebied van de vroegere Hongerenburg en het klooster van Mariendonk; behoud en versterking van bepaalde, belangrijke noord-zuid zichtlijnen en het nog aanwezige slagenlandschap; de kassen zouden mooier in het landschap moeten worden ingepast; er zouden tussen de kassen kleine noord-zuid verlopende ecologische zones met bijvoorbeeld zwarte els en wilg kunnen worden aangebracht om zo het slagenlandschap weer te versterken; de drie voorziene landschapsecologische zones (Baardwijkse Overlaat, het Landgoed d′ oultremont, en het Bossche Veld) dienen uiteraard groen en open te blijven.
Het betreft hier Een beperkte ruimte, waarop van verschillende zijde aanspraak wordt gemaakt. De mogelijkheden zijn er dus beperkt, wil men het groene en landschappelijke karakter van het gebied en de eigenheid van de dorpen behouden.
Toestroom van tuinders van elders hebben wij steeds afgewezen. Voorkomen moet worden dat de dorpen helemaal worden ingeklemd door glastuinbouw, bedrijventerreinen en woningbouwprojecten en de daarbij behorende infrastructuur zodat de herkenbaarheid en de leefbaarheid van de dorpen in het gedrang komen.

© Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden 2010-2018
Vogelgeluid