Home > Communicatie > Artikelen C. van der Meijden > Graag eerherstel voor het Oude Maasje of te wel het Moaske


25-05-2010
Graag eerherstel voor het Oude Maasje of te wel het Moaske
Eeuwenlang slingerde het Oude Maasje door het Land van Heusden. Vanuit de Ardennen voerde het Maaswater grind, grofzand, fijnzand, klei en leem met zich mee.

In Limburg waar de stroomsterkte begon af te nemen, werd het zwaardere materiaal, in dit geval dus grind, achtergelaten.
In het Land van Heusden, waar de stroming nog trager werd, bezonk zand. Daar ontstonden zandige oeverwallen, waarop later in de Karolingische tijd tussen 650 en 900 de dorpen Hedikhuizen, Herpt, Oud-Heusden, Heesbeen en Doeveren zijn ontstaan.

Bij hoge waterstanden overstroomden de oevers van het Oude Maasje. In de laagste delen van het landschap kwam dit water tot stilstand.
Daar bezonken de kleinste slibdeeltjes: klei en leem. Zo ontstonden de komkleigronden. Denk aan de Hooibroeken, het Herptsche Broek en het Luisbroek.

In het overgangsgebied tussen de hoger gelegen zandige oeverwallen en de laaggelegen komkleigronden bezonk een mengsel van zand en klei en daarom liggen daar nu de zavelige rivierkleigronden.

Op de oeverwallen waren later de akkers en de boomgaarden te vinden. De zware klei van de komkleigronden was nagenoeg ondoorlatend.

Na langdurige regenval ontstond er wateroverlast. Daar ontwikkelde zich veen, dat bij overstromingen vaak weer door klei werd bedekt.
De komkleigronden werden gebruikt voor griendcultuur en waren ook heel geschikt voor eendenkooien. Het drassige weiland werd gebruikt als hooiland.

Aan het begin van de middeleeuwen nam het aantal overstromingen toe en begon het gebied te vernatten. Daardoor ontstonden er in het Land van Heusden grote veenmoerassen. Het is, volgens mij, niet bekend wanneer de eerste dijken werden aangelegd.br>De eerste dijken lagen overigens niet langs de rivieren, maar loodrecht erop. Deze zogenaamde zijdwenden belemmerden de instroming van water vanuit bovenstrooms gebied.
Ik denk dan aan de Voorste Zeedijk ten oosten van Vlijmen en de Zeedijk ten westen van Drunen en Elshout.

Vanaf omstreeks 1000 werden de veenmoerassen stelselmatig ontgonnen. Er werden toen ook dwarsdijken aangelegd om instroom van het hoger gelegen achterland te voorkomen. Toen ontstond het zogenaamde slagenlandschap: lange, smalle stroken grond met sloten erlangs.
Aan het lange dorpslint van Haarsteeg en Elshout is nog te zien, dat Elshout en Haarsteeg aan zo′n dwarsdijk (achterkade) zijn ontstaan.
De vele sloten van de zo ontstane polders waterden af op weteringen die weer afwaterden op het Oude Maasje. De voortdurende verhoging van de rivierdijken leidde tot een verhoging van de rivierwaterstanden, omdat steeds minder water via de kommen kon afvloeien. Met als gevolg een groot aantal dijkdoorbraken. De daardoor ontstane wielen zijn nog altijd in het landschap terug te vinden.

Soms gebeurde het dat de Maas op een bepaalde plaats de toegenomen watertoevoer niet goed meer kon verwerken. Dan zocht het water daar een andere uitweg en verlegde de rivier zijn loop. Zo begon al in de middeleeuwen het Oude Maasje bij Hedikhuizen zijn loop te verleggen.
Er stroomde steeds meer Maaswater in noordelijke richting om uiteindelijk bij Woudrichem in de Merwede uit te monden.

Daarom kon het gebeuren dat in de 13e eeuw de Maas bij Hedikhuizen werd afgedamd. Dit gaf echter in de eeuwen daarna zoveel overlast in het oude stroomgebied van de Maas, dat uiteindelijk besloten werd de oude Maasmonding te herstellen.
Daarom werd tussen 1888 en 1904 tussen Geertruidenberg en Hedikhuizen een kanaal gegraven, iets ten noorden van de vroegere Maasloop, dat nu de Bergsche Maas wordt genoemd. Het is dus wel duidelijk: het grondgebied van de Gemeente Heusden werd voornamelijk gevormd en gestructureerd door het Oude Maasje. Dat verdient waardering!

In de zestiger jaren van de vorige eeuw vonden er intensieve ruilverkavelingen plaats. De bewoners van de oude boerderijen in de Langstraat die door allerlei verervingen overal her en der verspreid stukjes grond bezaten, verhuisden naar moderne boerderijen, gebouwd langs nieuw aangelegde en verharde wegen in de polders.br>Deze ruilverkavelingen werden uitgevoerd met weinig gevoel voor het landschap en de cultuurhistorie van het gebied. Daardoor werden er onnodig veel landschappelijke en cultuurhistorische elementen in het landschap vernield. Bij deze gelegenheid werd helaas ook het oude, historische Maasje tussen Hedikhuizen en Doeveren grotendeel dichtgegooid. Daarmee werd ook het verband tussen de dorpen Hedikhuizen, Herpt, Oud-Heusden, Heesbeen en Doeveren verbroken. Deze dorpen kwamen als los zand in het landschap te liggen!

Het jaar 2010 heeft in de gemeente Heusden de titel “Waterrijk Heusden” meegekregen. In een toespraak op 18 mei in de Poort van Heusden, waar o.a. “duurzaamheid” aan de orde kwam, hoorde ik onze burgemeester Willems zeggen, dat er in het jaar van “Waterrijk Heusden” speciale “aandacht, moeite en energie gestoken zal worden in het water”. Daarom hoop ik nu maar, dat ook ons Nieuwe Gemeentebestuur blijft werken aan de plannen om het historisch waardevolle Oude Maasje uiteindelijk weer in ere te herstellen.
Wat een prachtige ecologische zone kan er dan ontstaan, die tevens de historische Maas-dorpen hun eigenheid teruggeeft en weer op een natuurlijke manier met elkaar verbindt. Over duurzaamheid gesproken! De heroriëntatie op “duurzaamheid” moet immers niet alleen gericht zijn op economisch gewin (profit), maar toch zeker ook allereerst op onze directe leefomgeving (planet), zodat de bewoners van onze gemeente (people) in hun dagelijkse omgeving de natuur nog kunnen beleven. Natuurbeleving is nog altijd van vitaal belang. Daardoor ontstaat immers het besef, dat we niet tegenover de natuur staan, maar zelf ook deel uitmaken van de natuur die ons omgeeft en die respect verdient. Uit dat natuurlijk besef moet de drijvende kracht voortkomen om te werken aan wezenlijke duurzaamheid.

© Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden 2010-2018
Vogelgeluid