Home > Communicatie > Artikelen C. van der Meijden > Enkele gegevens voor het ommetje Herpt


15-11-2007
Enkele gegevens voor het ommetje Herpt
Inleiding:

Algemene informatie:
Herpt is ontstaan op de oude stroomruggronden van de Oude Maas, die met grote bochten door dit gebied slingerde: ze schuurde uit, hoogde op, sneed af en verlegde regelmatig haar loop. Al in de middeleeuwen verlegde ze haar hoofdloop in noordelijke richting om uiteindelijk uit te monden in de Waal bij Woudrichem. In 1273 werd de Oude Maas bij Hedikhuizen afgedamd. Men meende, dat er zo een betere afwatering van het ingedijkte land mogelijk was.
Er ontstonden echter steeds grotere problemen met de waterafvoer in dit gebied. Daarom besloot men aan de Oude Maas haar oude loop terug te geven. De nieuw gegraven loop tussen Heusden en Geertruidenberg viel echter niet samen met de oude, maar kreeg een eigen traject.
Het Oude Maasje in dit gebied moet daarom niet verward worden met de Bergse Maas die tussen 1888 en 1904 tussen Geertruidenberg en Hedikhuizen werd gegraven en dus eigenlijk een kanaal is.

De naam Herpt komt vanaf omstreeks 1100 voor in de oude kronieken. Volgens naamkundigen is de naam afgeleid van “Harpede”dat “scherpe kromming” betekent.
De Oude Maas stroomde hier inderdaad met een grote bocht door het landschap.
Kenmerkend voor het dorp Herpt is het ovaal&ndashvormige lint van boederijen met de akkers in het midden. De Hoofdstraat en de Burgemeester Buijsstraat zijn de oudst bewoonde straten. De straten zijn onderling verbonden door tussenpaden.

Het is interessant dat deze bijzondere agrarische lintbebouwing nog steeds herkenbaar is. Vooral in de Burgemeester Buijsstraat en de Hoofdstraat staan nog een aantal oude boerderijen.
Nabij de kruising van wegen naar Heusden, Nederhemert en Hedikhuizen/Haarsteeg, waar vroeger de brug over het Oude Maasje lag, stond tot 1944 op een terp de oude kerk. Hier ontwikkelde zich een centrum met een ambachtsbuurt (mandenmaker, klompenmaker, timmerman, bakker en kruidenier).
Hier stond ook de school en het raadhuis. Tot 1935 vormde Herpt samen met Berne, dat na het graven van de Bergse Maas aan de overkant van de Maas lag, één gemeente. Daarna vormde Herpt samen met Oud&ndashHeusden en de vestingstad Heusden één gemeente.
In 1997 heeft er een nieuwe fusie plaatsgevonden. Toen zijn de gemeenten Drunen, Vlijmen en Heusden samengesmolten tot de nieuwe gemeente Heusden.

De bouw van een nieuwe kerk met pastorie aan de Torenstraat vond plaats in 1924. Vooral na 1970 werd een aantal nieuwe huizen opgetrokken tussen de agrarische lintbebouwing van de Burgemeester Buijsstraat, de Hoofdstraat en de Achterweg. Voor de aanleg van de N267 liep de doorgaande provinciale weg vanaf Vlijmen via Herpt naar Heusden.

Het begin van de tocht:
Vanaf het parkeerterrein tegenover café De Ploeg ziet u het Oude Maasje onder de weg door stromen. De brug is inmiddels verdwenen. U vertrekt vanaf café De Ploeg, steekt de weg over en slaat vervolgens links af. Daar ziet u de ommuurde terp, waarop vroeger de oude kerk van Herpt heeft gestaan met een kerkhof eromheen.
Er staat nog een enkel graf en de contouren van de oude kerk zijn nog te zien. De kerk is in 1944 door oorlogsgeweld verwoest.
Bij de poort van de oude begraafplaats staat nog een oude, eerbiedwaardige linde die het oorlogsgeweld heeft overleefd. Hier tegenover ziet u de Hoofdstraat, waar het raadhuis te vinden was.
Sla nu de Burgemeester Buijsstraat in. Bij huisnummer 27 aan de rechterzijde hebt u een mooi doorkijkje naar de Hoofdstraat. Net voorbij nr. 29 aan de linker zijde is een mooie doorkijk over de velden, waardoor – vanaf hier onzichtbaar – het Oude Maasje stroomt, dat nog in de Romeinse tijd de hoofdloop van de Maas was.
Tijdens de ruilverkavelingen in de zestiger jaren van de vorige eeuw werden gedeelten van het Oude Maasje dichtgegooid. Aan de linkerzijde van de weg staan een ca. 200–jarige zomereik met daarnaast een ca. 100–jarige eik.
Daar voorbij twee knotpopulieren en drie gewone populieren. Let op het kleine verbindingsstraatje rechts. Ook de oude fruitboomgaarden vormen een opvallende verschijning in deze straat.. Vroeger had iedere boerderij in dit gebied wel een boomgaard.
Bij huisnummer 19 ziet u een prachtige kortgevel boerderij, die behoort tot één van de oudste boerderijen van Herpt.
Op einde van de Burg. Buijsstraat bij de Watersteeg links af de Veldweg in. Van daaruit heb u een mooi zicht op het Oude Maasje, zowel links als rechts van het “bruggetje“. Verder kijkt u uit over het Herptse Veld. Langs de Veldweg staan mooie knotwilgen en knotpopulieren.
Let ook op de mooie, oude boerderij links van de Veldweg. [Hier zou een mooi bord geplaatst kunnen worden met een tekening van de loop van het Maasje door dit gebied en waarop staat aangegeven: welke loop nog origineel is; welk gedeelte gedempt is en welk gedeelte weer hersteld zou kunnen worden e.d.]
[Wat de bloemen langs de weg betreft, kunnen we beter wat foto′s maken. Dit beeld verandert namelijk elk seizoen. Dat kun je dus moeilijk in de tekst opnemen. Enkele mooie foto′s uit de verschillende jaargetijden met de typische planten uit dit gebied zou misschien wel interessant zijn.
Momenteel is de kleur in de bermen hier overwegend wit: de mooie grote bloemschermen van de berenklauw.]

Algemene informatie
Het bos aan het einde van de Spieringstraat bestaat grotendeels uit populieren met ondergroei van eik en vooral meidoorn. Er bevindt zich echter ook een strook begroeid met eikenbomen.>br>Aan de mooie rijen, waarin de bomen staan, is te zien, dat het vroeger een productiebos is geweest. Het vormt eigenlijk een geheel met het gebied aan de overkant van de N 267, waar zich nog een oude eendenkooi bevindt.
Dit van oorsprong laag gelegen en natte gebied werd vroeger behalve voor eendenkooien ook gebruikt voor de griendcultuur. Dit is nog te zien aan de knotwilgen links en rechts van het bos.
Later werd de houtproductie belangrijker en werden er populieren geplant.
[In de sloten langs de wegen vallen nu vooral de paarse kattestaarten en de witte moeraspirea′s op. In de kwelsloten langs de Spieringstraat groeien in het voorjaar de holpijp en de dotterbloem.]
Langs de Spieringstraat wordt een nieuw landgoed ontwikkeld. Via de Oosters naar Oud–Heusden. Afslaan bij de Van Deelenstraat of de Vermeerstraat. U komt dan terecht bij het Oude Maasje, dat hier nog door Oud–Heusden stroomt. Via de Van Deelenstraat nr. 1 – 11 (bejaardenwoningen) komt u uit op de Herptseweg, waar u oversteekt en links afslaat. Bij het eerste weggetje rechts langs het Oude Kerkhofje richting Steenweg.

Algemene informatie

Oud–Heusden
De kasteelheren van Oud–Heusden bouwden in het begin van de 13e eeuw een nieuwe burcht en tolhuis ten noorden van de Oude Maas, dat zou later (Nieuw) Heusden worden in tegenstelling tot Oud–Heusden.
Men heeft in Oud–Heusden Romeins aardewerk en potscherven uit de 8e en 9e eeuw gevonden. Dus Oud–Heusden heeft waarschijnlijk oude wortels.

In 1357 deden de hertogen van Brabant afstand van Stad en Land van Heusden ten behoeve van de graven van Holland. Heusden werd toen Hollands gebied. Eind 15e eeuw werd Oud–Heusden een zelfstandige heerlijkheid.
Jan van Oudheusden–Wouterszoon kocht in 1498 Oud–Heusden van Philips de Schone, graaf van Holland. Binnen de ban (rechtsgebied) Oud–Heusden lagen twee buurtschappen: Elshout en Hulten. Hij kocht ook het huis (kasteel) van Oud–Heusden met voorburcht, boomgaarden en landerijen gelegen bij de kerk bij het Oude Maasje.

In 1186 was Oud–Heusden in het bezit van een parochiekerk. Oud–Heusden viel toen onder het bisdom Luik.
Het kerkhof is tot op heden gedeeltelijk bewaard gebleven. Het kerkgebouw is in 1579 tijdens de 80–jarige oorlog platgebrand. Later weer herbouwd, maar kleiner en minder fraai. In 1795 bij de belegering van Heusden door de Fransen is de kerk weer platgeschoten. Daarna weer opgebouwd en vervallen. In 1832 zijn de stenen gebruikt voor het bouwen van de muren van het nu nog aanwezige oude kerkhofje. Daarna heeft Oud–Heusden geen eigen kerk meer gehad. Er staan vijf ongeveer 200–jarige beuken op en bij het oude kerkhofje.
We mogen dus wel aannemen, dat deze omstreeks 1832 zijn aangeplant. Na de Tweede Wereldoorlog fungeerde Oud–Heusden als overloopgebied voor Heusden–Vesting. Er werden door de Scheepswerf Verolme en de Conservenfabriek van Wagenberg–Fester (Jonker Fris) een groot aantal woningen gebouwd voor hun werknemers en gezinnen. De bestaande bebouwing werd vervangen door nieuwbouw.
Helaas bleven slechts enkele boerderijen en het oude kerkhofje behouden.

We vervolgen nu onze weg via de Steenweg richting Heusden. Vlak voor de brug slaan we rechts af en volgen het fietspad. Van hieruit hebben we een prachtig uitzicht op wallen, bolwerken en ravelijnen van de vestingstad. Hier vindt u een informatiebord over de stad Heusden en een bank om eventueel even uit te rusten.
Toen Heusden in 1577 de zijde koos van de prins van Oranje en zich tegen de Spanjaarden keerde, werd in opdracht van de prins door Adriaen Anthonisz van Alkmaar een plan ontworpen ter versterking van Heusden, dat toen de zuidelijke grens van Holland vormde. In 1590 was Heusden als versterkte vesting voltooid.
Als u uw weg vervolgt, komt u uit bij de algemene begraafplaats aan de Heusdenseweg. Hier bevindt zich een Eregraf voor de omgekomenen onder het stadhuis van Heusden, dat op 5 november 1944 door de Duitsers werd opgeblazen.
Juist voorbij de begraafplaats slaat u rechts af en wandelt over het fietspad terug naar het dorp Herpt. We komen uit in de Achterweg en gaan via de Akkerstraat en de Schoolstraat terug naar het parkeerterrein.


© Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden 2010-2018
Vogelgeluid