Home > Communicatie > Artikelen C. van der Meijden > De oude jeneverbes in de Drunense Duinen


23-03-2012
De oude jeneverbes in de Drunense Duinen
Bij tijd en wijle bezoek ik mijn oude vriendin Juniperus communis (meestal Jeneverbes genoemd) in de Drunense Duinen. Deze bijzondere struik is er in geslaagd in moeilijke omstandigheden hier te overleven. In het verleden overstoven door stuifzand steekt de top nog altijd als een struik met wijd uitstaande takken met scherp gepunte naalden uit het zand. Zo te zien is de struik het afgelopen jaar nog wat gegroeid en sterker nog er hangen zelfs groene en blauwe bessen aan. Als je dan weet dat Jeneverbessen (ja, ze worden gebruikt voor de bereiding van jenever) tweehuizig zijn d.w.z. er zijn mannelijke en vrouwelijke struiken, dan vraag je je af: hoe is mevrouw bezwangerd geraakt? In het hele gebied van de Loonse- en Drunense Duinen is naar mijn weten geen andere Jeneverbes te vinden? Meestal duurt het drie jaar voordat de bessen rijp zijn. Er zijn dan ook gelijktijdig groene en blauwe bessen aan de struik te vinden. De blauwe bessen worden ook gebruikt als kruid in zuurkool. Ze smaken een beetje wrang.
De bessen worden in de natuur verspreid door vogels en zoogdieren. Desondanks vindt er blijkbaar geen verjonging plaats in de Drunense Duinen. Ook elders in Nederland niet. Onderzoekers denken, dat bodemverzuring een sleutelrol speelt in het verstoorde verjongingsproces van de Jeneverbes. Hierdoor dreigen de nog aanwezige, verouderde Jeneverbesstruiken in Nederland uit het landschap te verdwijnen. Daarom staat de Jeneverbes hier op de Rode Lijst van beschermde planten. Ik moet ook nog vermelden, dat de bessen slechts “schijnbessen” zijn, immers naaldbomen brengen kegels met zaden voort en geen “echte” bessen. De drie schubben van de vrouwelijke kegels worden vlezig en vergroeien met elkaar en omsluiten de rijpende zaden. De Jeneverbes is, in tegenstelling tot de door de mens aangeplante Grove dennen, een echte inheemse naaldboom. Aangenomen wordt, dat de Jeneverbes ca. 200 jaar kan worden.
De Jeneverbes is een pionier die zich thuis voelt op droge tot wat vochtige, kale, open stuif- en heidegronden. Samen met vliegdennen bereidt deze pionier de komst van het op de hogere zandgronden van nature thuis horende berken-eikenbos voor.
De Jeneverbes houdt er niet van overschaduwd te worden door andere bomen. Dat is echter in toenemende mate het geval met onze Jeneverbes! Echter er vindt momenteel stuifzandherstel plaats in het Nationaal Park “De Loonse en Drunense Duinen”.
Het bos (het hoogste vegetatie-stadium op de zandgronden) moet hier en daar weer plaats maken voor stuifzand (het laagste stadium). Het stuifzandherstel kan voor deze struik uitkomst bieden. Natuurmonumenten, die eigenaar zijn van het gebied, hebben dicht bij deze struik in een wat lager en wat vochtiger gelegen gebiedje langs het fietspad naar de Rustende Jager alle bomen weggehaald. De bedoeling is om daar weer ruimte te maken voor de vochtminnende dopheide. Ik constateer dat zich daar op sommige plaatsen een lemige laag in de ondergrond bevindt die het water verhindert snel weg te zakken. Misschien is ook de Jeneverbes zelf wel op deze “schijnwaterspiegel” aangesloten met zijn diepere wortels? Bovendien houdt de Jeneverbes ook wel van wat rijkere, leemachtige grond.
Ik hoop de ontwikkelingen nog enkele jaren te kunnen volgen en wie weet verschijnen er op deze open plaats in de toekomst weer wat jonge jeneverbesstruiken!

© Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden 2010-2018
Vogelgeluid