Home > Communicatie > Artikelen C. van der Meijden > Op zoek naar een oorspronkelijker denken


12-12-2012
Op zoek naar een oorspronkelijker denken
De economische crisis
En dan plotseling, vrij abrupt nog, begint onze consumptiemaatschappij te haperen. Na jaren van ongebreidelde vooruitgang zijn we vastgelopen. Nog meer geld lenen kan niet meer. De schulden zijn te hoog opgelopen. We hebben boven onze stand geleefd. We zijn in een economische crisis beland.

De economische crisis En dan plotseling, vrij abrupt nog, begint onze consumptiemaatschappij te haperen. Na jaren van ongebreidelde vooruitgang zijn we vastgelopen. Nog meer geld lenen kan niet meer. De schulden zijn te hoog opgelopen. We hebben boven onze stand geleefd. We zijn in een economische crisis beland. De politiek heeft aan deze ongebreidelde economie, die zelfs bereid is
ons leefmilieu daaraan op te offeren, weinig beperkingen opgelegd. Ook de natuur moet zo veel mogelijk vermarkt worden. Een steeds groter deel van onze landschappelijke ruimte wordt opgeëist voor de bouw van nieuwe wijken, bedrijventerreinen en megastallen. Ook voor de aanleg van wegen, spoorlijnen en vliegvelden. De natuurparken krijgen steeds meer het aanzien van pretparken. Steeds meer mensen worden samengedreven op steeds minder ruimte. We zijn afhankelijk geworden van de aandelenkoersen op de beurzen.

Het rekenende denken
De bekende, Duitse filosoof Heidegger (1889-1976) had wat dat betreft een vooruitziende blik. In zijn publicaties stelt hij, dat het technische, berekenende denken, dat alles wil beheersen, berekenen, gebruiken en omvormen, de mens naar de ondergang voert, wanneer hij zich enkel en alleen door dit denken laat leiden. De mens kan zich enkel uit die ondergang redden door zich open te stellen voor een andere denkvorm: het bezinnende denken. Het nadenken over de diepere zin die heerst in alles wat is. Wat dit betreft zet de economische crisis ons aan om ons opnieuw te bezinnen over de situatie, waarin we nu verkeren. Dat moet ons dan met vallen en opstaan brengen tot een oorspronkelijker denken dat niet alleen berekenend, maar ook bezinnend is en ons terugvoert naar een groene en duurzame spaarzaamheidseconomie in harmonie met ons leefmilieu (de aarde).

De oerknal
Onlangs gaf prof. Robbert Dijkgraaf, verbonden aan het gerenommeerde Institute for Advanced Study in Princeton (V.S.) een openbaar college over de Oerknal in “De Wereld Draait Door” van Matthijs v. Nieuwkerk. Dat ging in principe over de kosmos, het universum, dus in ruimere zin ook over ons leefmilieu. De visie van de wetenschap is kort samengevat de volgende: De aarde draait met andere planeten om de zon die weer een onderdeel vormt van het melkwegstel, dat uit miljarden sterren (zonnen) bestaat. De kosmos als geheel is echter weer gevuld met miljarden melkwegstelsels die samen één uitdijend geheel vormen. Bij de oerknal zou dit geheel als een betrekkelijke kleine massieve bol zijn ontstaan die begon uit te dijen. Misschien kan dit geheel op een gegeven moment ook weer gaan inkrimpen . Het is ook mogelijk dat dit uitdijende universum ook weer een geheel vormt met andere uitdijende en inkrimpende universa. Het is duidelijk dat alles één samenhangend geheel vormt. Het is, volgens Robbert Dijkgraaf, een illusie dat er afzonderlijke dingen zouden bestaan. Alles staat met alles in verbinding.

De ruimte als zodanig is voor het grootste gedeelte gevuld met donkere materie, waarvan volstrekt onbekend is, waaruit die bestaat. Dit is heel in het kort het huidige, puur rationele antwoord van de wetenschap. Prof. Dijkgraaf voegde er relativerend aan toe, dat de huidige kennis voor slechts 4% gedekt wordt door echte waarnemingen met satellieten en met enorme sterrenkijkers. Voor de rest bestaat het wetenschappelijke verhaal vooral uit hypothesen d.w.z. als voorlopige waarheid aangenomen, maar nog te bewijzen veronderstellingen. Voor de dichter en denker Novalis (ca.1775) is het universum echter niet alleen het leesboek van de wetenschap, maar ook van de religies.

Het bezinnende denken
Ik nodig je daarom uit om op een heldere avond met al deze kennis in je hoofd nog eens zelf met een open, ontvankelijke blik naar de sterrenhemel te kijken. Je zult dan misschien met nog meer verwondering en verbazing en misschien ook wel met een zekere verbijstering naar dit mysterieuze geheel opzien. Je wordt je dan bewust van de mystieke dimensie van het heelal. Een dimensie die niet meer tastbaar, beheersbaar, meetbaar en voorstelbaar is. Kortom: die ons denken volledig overstijgt. Dan openbaart zich als het ware het “geheim” dat in alles aanwezig is. Dan te beseffen, dat je-zelf ook onderdeel uitmaakt van dit Grote Mysterieuze Geheel. Die sacrale ervaring noemt Novalis de oeropenbaring die uiteindelijk ook de basis heeft gelegd voor elke vorm van religie. De God van de theologie zou wat dat betreft weer meer mysterie moeten worden! Dit alles leidt dan weer tot – wat Heidegger noemt – het bezinnende denken. Na-denken vanuit eigen ervaring!


Het rekenende en bezinnende denken moeten in harmonie zijn met elkaar
Je kunt het heelal niet alleen vanuit rationeel, wetenschappelijk standpunt van buitenaf observeren, maar ook met gevoel en intuïtie van binnen uit ervaren. Onze relatie met de werkelijkheid is immers niet alleen verstandelijk (technisch berekenend) van aard, maar ook van emotionele (bezinnende) aard. Wij hebben ook een belevingsrelatie met de werkelijkheid, die juist zin geeft aan ons leven. Het oorspronkelijker denken moet daarom niet alleen een puur verstandelijk denken zijn, maar ook het gevoel moet een belangrijke rol spelen. Het rationele denken moet niet het alleenrecht verkrijgen, maar juist het gevoelsmatige, intuïtieve, bezinnende denken moet een diepere zin geven aan ons handelen, zodat we als vanzelfsprekend bereid zijn zorgzaam en duurzaam te handelen en te ondernemen in harmonie met ons leefmilieu, het landschap en de aarde.

Natuurbeleving is uiteindelijk noodzakelijk om te kunnen overleven
Door de toenemende teloorgang van ons natuurlijk leefmilieu beginnen steeds meer mensen intuïtief alert te worden voor natuurbeleving: het gevoel van verbondenheid met de natuur. Het kunnen beleven van onze verbondenheid met de natuur is uiteindelijk een innerlijke noodzaak om te kunnen overleven. Vanuit echte natuurbeleving ontstaat ook liefde en respect voor de natuur, het landschap, de dieren en de planten. We worden ons dan bewust van onze mede-verantwoordelijkheid voor onze leefomgeving, dus in ruimere zin ook voor de aarde. Het gehele universum vormt immers één groot vibrerend geheel!

© Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden 2010-2018
Vogelgeluid