Home > Beheer natuurgebieden > De natuurgebieden > Beschrijving natuurgebieden


29-03-2013
Beschrijving natuurgebieden



Algemeen:

De werkgroep Landschapsbeheer van de natuurvereniging is meestal werkzaam in de volgende natuurgebieden:

1. De Baardwijkse Overlaat, het gebied tussen Drunen en Waalwijk
2. De Heidijk, tussen de Overlaatweg in Drunen en de Meerdijk in Nieuwkuijk.
3. Eendenkooi Ter Kwak, in het gebied de Hooibroeken, gelegen achter Elshout.
4. Eendenkooi de Swalmenmoeren, een nat bosgebied als restant van de voormalige Eendenkooi aan de Duinweg in Drunen.

Hieronder volgt een korte beschrijving van deze verschillende natuurgebieden.

1. De Baardwijkse Overlaat

Tussen Drunen en Waalwijk ligt “De Baardwijkse Overlaat” een open landelijk gebied met rijk begroeide dijken, waardevolle natuurgebieden en een bijzonder kanaal.
Naast natuurwaarden heeft het gebied ook een grote cultuurhistorische waarde.
Eeuwenlang heeft het water een grote rol gespeeld in dit gebied.
Een overlaat is een gebied waar het overtollige water van een rivier in kan, middels een verlaging van een stuk dijk. Dit deed men om elders dijkdoorbraken te voorkomen.
De Baardwijkse Overlaat is aangelegd in 1766.
Honderden jaren heeft de stad Den Bosch te kampen gehad met grote wateroverlast. In het winterhalfjaar stond de stad regelmatig onder water, omdat de riviertjes de Dommel en de Aa, bij hoog water, hun water niet kwijt konden op de Maas. Het water van de Maas , de Dommel en de Aa zocht zijn eigen loop en stroomde achter Vlijmen, Nieuwkuijk, Drunen en Waalwijk door naar Sprang, waar het riviertje de Donge probeerde, het water weg te krijgen. Er was een zeer gering verval, zodat het water veel te lang tussen Den Bosch en Sprang bleef staan. Men wilde van dit water af. Het water moest sneller weg. Daarom groef men in 1766 het gedeelte tussen de Drunense Heidijk en de Waalwijkse Meerdijk af. Het water kon nu tussen Baardwijk en Drunen, naar het noorden omlaag en zo via de Waalwijkse buitenpolders richting het Bergsche Veld naar zee.
Tegenwoordig werkt de Overlaat niet meer, het water gaat nu voor een groot deel door, de in 1904 gegraven, Bergse Maas en in bijzondere gevallen zorgt het in 1907 gegraven Afwateringskanaal er voor dat het water weg kan.

In de Baardwijkse Overlaat liggen verschillende natuurgebieden. De een ontstaan door de natuur zelf en de andere aangelegd door de mens.

Het zijn er zeven:
1a. De Lange Wiel
1b. Het Natuurpark “De Ottershoek”
1c. De Zomerkade
1d. De Leidijk (Het in 1824 nieuw gelegde deel van de Heidijk)
1e. Het Afwateringskanaal
1f. De Afgraving
1g. Het Vlinderveld (Het voormalig Zanddepot)






HET NATUURPARK “DE OTTERSHOEK” op bovenstaand kaartje no.2

Van maisakker naar natuurgebied.

In 1991 heeft de natuurvereniging deze voormalige maïsakker in beheer gekregen. We hebben houtsingels aangelegd en poelen voor kikkers en salamanders gegraven. De koeien die hier in de zomermaanden af en toe grazen zorgen dat er verschraling optreedt. Dit is goed voor de verscheidenheid aan planten en dieren. Het voorste deel van dit gebied is gereserveerd voor de insecten. Hier krijgen de nectarplanten kans om te bloeien. Bijen vlinders komen hier op af.
Omdat hier verschillende biotopen bij elkaar liggen is het gebied een vogelparadijs. Goudvinken in de sleedoorn, de groene specht op de grond op jacht naar weidemieren, de vliegenvangers die gekke capriolen uithalen om een insect te vangen, de bosuil die geruisloos langs komt op zoek naar een muisje. Om de vogels te helpen zijn er in het gebied nestkasten opgehangen.
Veel mensen hebben het laatste jaar het gebied ontdekt. Er wordt veel gewandeld en gefotografeerd. Daarom hebben we een paar banken geplaatst. Er zijn scholen die het gebied gebruiken voor educatie. Wat voor leven zit er in de poeltjes, welke planten en paddestoelen zijn te ontdekken? Om het wat makkelijker te maken hebben we bij naambordjes voor de bomen en struiken geplaatst.
Enkele mooie bomen zijn gemarkeerd met een blauwe stip. Dit zijn toekomstbomen. Zij krijgen de ruimte en worden extra verzorgd. Het onderhoud van de hagen is kleinschalig, d.w.z. dat er ieder jaar een klein deel van de sleedoorn afgezet wordt. Het jaar erop weer een stuk. En als het laatste stuk is afgezet, is het eerste deel weer groot en dicht.





DE ZOMERKADE op bovenstaand kaartje no.3



De Zomerkade is de dijk die ligt tussen de Heidijk en de Kanaaldijk.
Een mooi dijkje, waar iets bijzonders mee aan de hand was.
Vanaf 1766, het jaar dat de Baardwijkse overlaat werd aangelegd , werd ieder jaar dit dijkje gelegd en weer opgeruimd. Een enorm werk, vooral omdat men toen alles met de hand moest doen. Voor 15 april werd de zomerkade gelegd en voor 15 november moest de zomerkade weer opgeruimd zijn. Dan kon de overlaat weer gaan werken, kon het water er weer doorheen.
Waarom werd ieder jaar de zomerkade gelegd? De zomerkade werd gelegd om al het land verderop in de Langstraat droog te houden, zodat het in de zomermaanden gebruikt kon worden als wei- of hooiland.
De zomerkade ligt nu permanent als dijk in het landschap, want de laatste 100 jaar werkt de overlaat niet meer. Het water kan weg via het Afwateringskanaal.
In de zomerkade zit ter versterking veel leem en puin. Daarom vinden we hier een andere vegetatie dan op de andere dijken in het gebied




HET AFWATERINGS- OF DRONGELENS KANAAL. op bovenstaand kaartje no.5

In 1907 begon men met het graven van het Afwateringskanaal. Drie jaar deed men erover om dit 20 km lange kanaal van Den Bosch naar Drongelen te graven. In 2010 was het kanaal klaar. Het kanaal heeft een naar boven toe breder wordens profiel, zodat het grote hoeveelheden water uit de riviertjes de Dommel en de Aa kan afvoeren. Dit water komt bij Drongelen op de Bergsche Maas. Omdat veel gronden op het kanaal konden ontwateren was het eindelijk mogelijk om de gronden ten zuiden en ten westen van Drunen te verbeteren en was agrarische ontwikkeling mogelijk. Een nadeel was dat ook veel water uit het Drunense duingebied in het kanaal wegliep. De duinen werden droger en de vegetatie veranderde.
Tegenwoordig wordt het kanal gebruikt om bij droogte, water het gebied binnen te laten.
Het kanaal heeft een belangrijke natuurfunctie. De biologische rijkdom is groot. Dit komt o.a. omdat het kanaal op de grens ligt van de voedselarme zandgronden in het zuiden en de voedselrijke kleigronden aan de noordkant. Het kanaal met zijn dijken is een belangrijke natuurverbinding in oost-westrichting, waar veel planten en dieren gebruik van maken.
Vooral voor warmteminnende planten en dieren ishet er goed toeven, omdat de taluds veel zon ontvangen en goed beschut liggen. Ook de das is hier regelmatig op zoek naar wormen. Met regelmaat graaft hij holen in de dijk, maar daar is het waterschap, eigenaar van het gebied niet van gediend. Komt er een burcht dan wordt deze verplaatst. Reeën zijn goede zwemmers en steken regelmatig het kanaal over. We zijn benieuwd wanneer de bever verder het kanaal opkomt. Hij woont al bij de monding, bij de Bergsche maas.
Lange tijd is er weinig onderhoud langs het kanaal geweest. De eikeltjes gebracht door de Vlaamse gaaien , ontkiemden, werden groter en tenslotten na 25 jaar ontstond er een dicht eikenbos. De planten, die van licht en warmte houden, verdwenen. Dat wilden het waterschap en de natuurvereniging niet. Daarom zijn zij enkele jaren geleden begonnen om de natuurwaarden te herstellen. Dit heeft al snel resultaat. Op de delen waar de eik is weggehaald wordt de levendbarende hagedis al weer gezien.




DE ZANDAFGRAVING op bovenstaand kaartje no.6

De recreatieplas aan de Kanaalweg is een oude zandafgraving uit het begin van de jaren 80 van de vorige eeuw. De plas is 30 jaar oud. De dieptes nemen snel toe vanaf de kant. Het is een ideale plas voor duikers omdat het water er erg helder is. Op een diepte van 12 meter ligt een auto op zijn kop.
Aan de oost- en zuidoever staat riet waar watervogels in nestelen. In de wintermaanden rusten op de plas vele watervogels. Al zou je het niet zeggen, de plas herbergt zeer zeldzame planten.
In het water zijn dat: het kleinhoofdig glanswier, het sierlijk glanswier, het donker glanswier en het doorschijnend glanswier. En op de kale oevers zie je dekleine witte bloempjes van de eveneens zeer zeldzame kruipende moerasweegbree.





HET VLINDERVELD op bovenstaand kaartje no. 7
(voorheen eerst maïsakker en daarna zanddepot)

In tegenstelling tot de Lange Wiel ( 1784) , De Zomerkade (1766), Het Kanaal (1907) en De Leidijk (1824) heeft het Zanddepot geen opmerkelijke geschiedenis.
In de Middeleeuwen behoorde het gebied tot de “Gemeint”van Drunen. De boeren konden gezamenlijk op de woeste gronden hier hun dieren laten grazen.
Later tot 1766, waren er hooilanden en wellicht hier en daar wat akkerbouw.
Na 1766, stroomde in het winterhalfjaar het water van de Maas, de Dommel en de Aa door het gebied en kon alleen in de zomermaanden het land gebruikt worden als weide- en hooiland.
De ieder jaar opnieuw aangelegde zomerkade zorgde er voor, dat eventueel aankomend water tegen gehouden werd.
Naarmate het droger werd in het gebied omdat de Bergse Maas en het Afwateringskanaal waren gegraven kwam er steeds meer akkerbouw. In de jaren 90 van de vorige eeuw kocht de gemeente het perceel om er een zanddepot van te maken. In 1997 werd eerst in het westelijke deel, naderhand ook in het oostelijke deel het zand opgeslagen.
In het kader van de boomplantdag werd in het noordelijke deel op 10 maart 1997 een houtwal aangelegd. Een natuurlijke verbinding tussen het Natuurgebied De Lange Wiel en de Heidijk.
1200 stuks bosplantsoen werden door leerlingen van basisschool ’t Span geplant. (zie foto.)



In 2002 is al het zand afgevoerd en wordt gekeken naar een nieuwe bestemming.
In maart 2003 hebben de gemeente Heusden (H. van de Ven) en de Natuurvereniging (Joost van Balkom) plannen gemaakt om het gebied om te vormen naar een natuurgebied. Poelen worden gegraven, bosplantsoen wordt geplant en in het middenstuk komt bloemrijk grasland met daar door heen een wandelpad.
In april 2005 is de aanleg van natuur op het voormalig gronddepot aan de Kanaalweg afgerond. De natuur kan zelf aan de slag! En heeft dit onstuimig gedaan!
Daarom is er met regelmaat onderhoud nodig.
De buitendienst van de gemeente Heusden maait eens per jaar het wandelpad.
In opdracht van de Gemeente Heusden wordt half september door een aannemer het centraal gelegen grasland gemaaid en het maaisel wordt afgevoerd
De landschapsgroep van de Natuurvereniging:
Heeft de zorg voor de noordelijke houtwal.
Verwijderd ieder jaar de bosopslag rond de poelen.
Loopt geregeld het gebied door en verwijdert zwerfvuil.
Dunt jaarlijks een deel van het spontaan opgekomen berkenbos.
Inventariseert de flora en fauna en met name de vlinders.



2. DE HEIDIJK

De Heidijk is een oude dijk uit de middeleeuwen. Hij deed dienst als meest zuidelijke begrenzing van een enorme polder. Onder invloed van Hollandse graven ontstond in de periode 1230-1270 de Zesde Hollandse Waard. Dit was een gebied van 42.000 hectare waaronder ook Drunen en Vlijmen vielen. Van het dijkenstelsel dat toen aangelegd is, resteert nu nog de Heidijk. De Heidijk vormt een waardevol lint in het landschap. Het is een belangrijk leefgebied voor diverse planten- en diersoorten. Enkele gedeelten op het trace hebben zeer grote ecologische waarden vooral met betrekking tot de dagvlinders. Het gebied fungeert als een soort kraamkamer en vanuit dit brongebied kunnen andere gebieden worden bevolkt. De dijken zijn goede verbindingswegen tussen het ene en het andere natuurgebied. Vele dieren, maar ook planten (zaden) maken hier gebruik van.



4. DE EENDENKOOI

In Drunen tussen de Duinweg en de Heidijk ligt het gebied de Eendenkooi.
Kenmerkend hier is het centraal gelegen bosgebied. Een stuk grond , dat onze vereniging in 1993 heeft aangekocht van de familie d'Oultremont. Het gebied is slechts 0,695 ha, maar heeft een hoge landschappelijke en cultuurhistorische waarde. Het natte bosgebied is een laatste restant van een oude eendenkooi, genaamd de Swalmenmoeren, aangelegd ca. 1650. De eendenkooi ligt tussen landbouwgronden, wordt niet betreden en is daarom erg rijk aan vogels. De buizerd en de bosuil broeden er met regelmaat en ook de houtsnip komt er voor. Ook staan er een paar erg oude koningsvarens
Ons beheer bestaat uit het schonen van de schouwsloot rond het gebied en zorgen dat de eigenaars van naastgelegen percelen geen hinder hebben van overhangende takken.

© Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden 2010-2018
Vogelgeluid