Home > Communicatie > Artikelen C. van der Meijden > Leven in harmonie met de aarde


22-09-2013
Leven in harmonie met de aarde
De nachtelijke sterrenhemel kan een prachtige, adembenemende aanblik bieden. Het is verbijsterend te beseffen dat het licht van de sterren dat we op dat moment zien, afhankelijk van de afstand, honderden, duizenden en zelfs honderdduizenden jaren onderweg is geweest als het ons oog bereikt! In 1961 was Juri Gagarin de eerste mens die de planeet aarde vanuit de ruimte te zien kreeg.

De nachtelijke sterrenhemel kan een prachtige, adembenemende aanblik bieden. Het is verbijsterend te beseffen dat het licht van de sterren dat we op dat moment zien, afhankelijk van de afstand, honderden, duizenden en zelfs honderdduizenden jaren onderweg is geweest als het ons oog bereikt! In 1961 was Juri Gagarin de eerste mens die de planeet aarde vanuit de ruimte te zien kreeg. Daarna volgden er meerdere ruimtevaarten. In 1968 maakten enkele astronauten een ruimtevlucht om de maan heen om deze te verkennen. Op een gegeven moment riep een van de astronauten: “Kijk, de aarde komt op”! Voor het eerst zagen deze mensen de aarde als een hemellichaam opkomen. Ze waren ontroerd toen ze de aarde zagen zweven als een hemellichaam tegen het oneindige zwart van het heelal. Deze astronauten maakten de eerste foto’s van de aarde, gezien vanaf de achterzijde van de maan. De beelden werden ook uitgezonden op de t.v. Ze veranderden onze kijk op de aarde voor goed! Een van de astronauten, Jim Lovell, zei hierover later: “We kwamen om de maan te verkennen, maar het belangrijkste wat we ontdekten was de aarde zelf. We begonnen ons te realiseren dat dat ons enige tehuis was.”

De foto waarop de aarde achter de maan opkomt, is inmiddels een wereldberoemde foto die in allerlei tijdschriften is verschenen en de titel “Earthrise” (het opkomen van de aarde) heeft meegekregen.

Door de waarneming van de broosheid en nietigheid van onze planeet aarde ontstond bij veel mensen die de beelden zagen een gevoel van persoonlijke verantwoordelijkheid voor het behoud van onze gemeenschappelijke planeet. Er ontstonden allerlei milieubewegingen die opkwamen voor het behoud van de aarde als geheel. Er werden groene, politieke partijen opgericht die om wereldwijde verantwoordelijkheid voor de aarde vroegen. Een groep Europese wetenschappers – bekend als de Club van Rome – brachten in 1972 een rapport uit met de titel: “De grenzen aan de groei”. Geen prettig bericht, vooral niet voor de rijkere landen van de wereld die alleen nog maar kunnen denken in begrippen van eindeloze economische groei en consumptie zonder te denken aan alle gevolgen die dat heeft voor het leefmilieu van de aarde. Je moet je realiseren dat slechts op de buitenste rand van de aarde zich leven heeft ontwikkeld . Daar bevindt zich namelijk een dunne schil bestaande uit: lucht, bodem en water.

Deze dunne schil (de biosfeer) is de beperkte levensruimte voor plant, dier en mens! Alles wat in deze levensruimte bestaat en leeft is nauw met elkaar verbonden en afhankelijk van elkaar. Als er verbindingen verbroken worden zijn de gevolgen vroeg of laat merkbaar. Ook de mens is een onafscheidelijk deel van dit geheel. De mens kan alleen overleven in dit samenhangende geheel als hij bereid is zich op een verstandige en gevoelige manier in te passen in dit geheel. De Indianenhoofdman Seattle zei het zo: “Alles hangt met alles samen.

Wat er met de aarde gebeurt, gebeurt met de kinderen van de aarde. De mens heeft het web van het leven niet geweven; hij is er slechts één draad van. Wat hij met het web doet, doet hij met zichzelf.” Wat doet de mens echter? Zonder enige aandacht voor de natuur als geheel, zonder te beseffen dat mens, dier en plant van elkaar afhankelijk zijn, zonder affiniteit met de natuur, pleegt hij grootschalige roofbouw op de aarde: vernietiging van tropische oerwouden (de longen van de aarde); vervuiling van zeeën en oceanen met plastic en andere troep (plastic soup); grootschalige verontreiniging van de bodem door overbemesting en dumping van schadelijk afval; verontreiniging van het water door schadelijke bestrijdingsmiddelen, fosfaten en medicijnen ; het uitstoten van grote hoeveelheden schadelijke gassen in de lucht.
Inmiddels heeft de Noorse onderzoeker Jorge Rander van de Club van Rome een geactualiseerde versie van het Rapport van Rome geschreven met de titel ”2052, een globale voorspelling voor de volgende veertig jaar”. Hij vindt kort samengevat, dat we op het ogenblik de draagkracht van de aarde volledig aan het overschrijden zijn, zoals bijvoorbeeld met de veel te grote uitstoot van broeikasgassen. Hij zegt ook, dat we veel te langzaam reageren op de verschillende crises: o.a. milieucrisis, klimaatcrisis, grondstoffencrisis. Dat komt volgens hem vooral omdat de grote bedrijven en de politiek gericht zijn op de korte termijn. De negatieve effecten van ons gedrag worden volgens hem steeds duidelijker en zichtbaarder. Zo zal het zeeniveau met een halve meter stijgen en zullen we steeds vaker getroffen worden door de extreme weersomstandigheden. Deze wetenschapper meent ook dat de menselijke kortzichtigheid geen grenzen kent. Sommige optimisten vertellen ons dat de markt en het kapitalisme dit zullen oplossen. Dat is fout, volgens Jorgen Rander, want het kapitalisme is net gespecialiseerd in het brengen van geld naar de goedkoopste – versta - de slechtste oplossingen. Hij vindt het volkomen tijdverlies om hierover met politici te spreken. We moet rechtstreeks met de kiezers spreken. Zijn advies: definieer nieuwe ambities, bijvoorbeeld: hoe verhogen we het sociaal welzijn in een wereld zonder groei?
Met het volgende voorbeeld wil ik enigszins duidelijk maken, wat wordt bedoeld met ‘Alles hangt met alles samen’: Al het leven is afhankelijk van de energiestroom van de zon, maar tegelijkertijd ook van de beschermende werking van de atmosfeer. De lucht bestaat voornamelijk uit stikstof en zuurstof en verder nog een kleine hoeveelheid andere gassen o.a. kooldioxide. Als land en zee zijn opgewarmd door de zonnestraling, stralen ze de opgenomen energie weer terug de ruimte in. Echter een deel van die zonnewarmte wordt door o.a. kooldioxide geabsorbeerd en weer naar de aarde teruggezonden. Hoewel de warmte van de aarde uiteindelijk naar de ruimte ontsnapt, wordt ze lang genoeg vastgehouden om de atmosfeer op te warmen. Zonder dit natuurlijke broeikaseffect zouden de temperaturen op aarde ongeschikt zijn voor menselijke leven. Door de verbranding van enorme hoeveelheden fossiele brandstoffen (aardolie, aardgas, kolen) komt er te veel kooldioxide in de atmosfeer. Daarnaast vindt veel ontbossing plaats, terwijl bossen veel kooldioxide opnemen.

We stoten tegenwoordig meer kooldioxide uit dan onze bossen en zeeën kunnen opnemen. Daardoor is het kooldioxidegehalte in de atmosfeer enorm toegenomen, waardoor er een versterkt broeikaseffect ontstaat, waardoor weer de gemiddelde temperatuur op aarde stijgt. Volgens Jorge Rander zal het poolijs ’s zomers verdwijnen. De opwarming van de aarde zal uiteindelijk zichzelf nog versterken. Als de altijd bevroren ondergrond in het poolgebied gaat ontdooien zal er veel methaangas vrijkomen dat de aarde nog verder opwarmt. Dat alles kan dus in de min of meer nabije toekomst desastreuze gevolgen hebben! Gelukkig, zou ik haast willen zeggen, is het einde van de fossiele brandstoffen in zicht. Volgens mij moet er dus hard gewerkt worden aan nieuwe energiebronnen. Dat zullen duurzame energiebronnen moeten zijn, zoals de zon die massa’s energie uitstraalt en wind en water die al in de oudheid als energiebron werden gebruikt. En zo moet dan, wat dit betreft, het evenwicht geleidelijk weer hersteld worden.
Ik ervaar het als positief, dat bij steeds meer mensen het besef begint door te dringen dat er iets wezenlijks moet gebeuren om ons ernstig bedreigd aards milieu te beschermen. Eerst en vooral vraagt dit om een andere houding ten aanzien van ons leefmilieu. Veel regeringen en grote multinationals en niet te vergeten grote banken zien hun heil nog steeds in groei, groei en nog eens groei om de bestaande economische crisis op te lossen. Veel mondige burgers beginnen echter te beseffen, dat er wezenlijke veranderingen nodig zijn. Ze ergeren er zich aan dat de regering steeds weer plannen wil doordrukken, waarvoor in de maatschappij geen draagkracht meer bestaat. Ze nemen daarom zelf het heft in handen en ontplooien verbazingwekkende initiatieven op het gebied van hergebruik van stoffen; energiebesparing; kleinschalig ondernemerschap; bescherming van het hun omringende milieu; toepassing van alternatieve landbouwmethoden; georganiseerde natuurwandelingen en natuurbeleving; zonnepanelen op het dak; biologisch verantwoord voedsel en minder vleesgebruik en ga zo maar door. Ook veel lagere overheden staan steeds meer een milieuvriendelijker beleid voor op allerlei gebied. De veranderingen zullen vooral – en dat lijkt mij uitstekend in een democratie – van onderaf moeten komen. Ik heb het gevoel dat we moeizaam en langzaam op weg zijn naar een nieuwe levensstijl: Weer leven in harmonie met de aarde!

© Natuur- en Milieuvereniging Gemeente Heusden 2010-2018
Vogelgeluid